پایه‌های مالی
فیش حقوقی آلمان: هر ردیف یعنی چه
فیش حقوقی آلمانی را ردیف به ردیف بخوانید: مالیات حقوق، کلاس مالیاتی، چهار بیمهٔ اجتماعی و آنچه باید هر ماه بررسی و نگه دارید.
فیش حقوقی (Lohnabrechnung یا Gehaltsabrechnung) نشان می‌دهد حقوق ناخالص شما چطور به مبلغی تبدیل می‌شود که به حسابتان واریز می‌شود. بالای آن مشخصات شخصی و مالیاتی شما آمده، بعد درآمدهای ماه، بعد مالیات‌ها و حق بیمه‌های اجتماعی، و در پایین حقوق خالص و مبلغ پرداختی. اگر این چهار بخش را بشناسید، هر فیش حقوقی را می‌توانید بخوانید، فرم کارفرما هر شکلی که داشته باشد.
کسی که در بزرگسالی به آلمان آمده، معمولاً هیچ‌وقت این ردیف‌ها را برایش توضیح نداده‌اند. در حالی که فیش حقوقی از مهم‌ترین مدارک شماست: بانک برای وام آن را می‌خواهد، صاحب‌خانه مدرک درآمد می‌خواهد و حق بیمه‌هایی که در آن می‌بینید، پایهٔ حقوق بازنشستگی آیندهٔ شماست. وقتی خودم چند سال پیش به اینجا آمدم، این سیستم برای من هم همین‌قدر مبهم بود.
فیش حقوقی از چه بخش‌هایی تشکیل شده است
کارفرما موظف است هر بار که حقوق می‌پردازد، صورت‌حسابی مکتوب، کاغذی یا دیجیتال، به شما بدهد (§ 108 GewO (در زبانهٔ جدید باز می‌شود)). فقط وقتی چیزی نسبت به فیش قبلی تغییر نکرده باشد، می‌تواند آن را ندهد. حداقل محتوای فیش را یک آیین‌نامهٔ فدرال (Entgeltbescheinigungsverordnung) تعیین می‌کند و برای همین ترتیب ردیف‌ها تقریباً همه‌جا یکی است:
- مشخصات: کارفرما، نام و نشانی و تاریخ تولد شما، شمارهٔ بیمهٔ اجتماعی، تاریخ شروع کار، دورهٔ محاسبه، کلاس مالیاتی، تعداد معافیت فرزند و مذهب ثبت‌شده. معمولاً صندوق بیمهٔ درمانی و شمارهٔ مالیاتی (Steuer-ID) هم همین‌جا آمده است.
- درآمدها: حقوق پایه یا دستمزد ساعتی، مزایا، اضافه‌کاری و پرداخت‌های یک‌باره مثل پاداش مرخصی (Urlaubsgeld) یا پاداش آخر سال (Weihnachtsgeld). جمع این‌ها ناخالص کل (Gesamtbrutto) است. ناخالصِ مبنای مالیات و ناخالصِ مبنای بیمه ممکن است با آن فرق داشته باشند، مثلاً وقتی بخشی از حقوق به بازنشستگی شرکتی می‌رود.
- کسورات قانونی: مالیات‌ها و حق بیمه‌های اجتماعی.
- خالص و پرداختی: خالص (Netto) یعنی ناخالص منهای کسورات قانونی. مبلغی که واقعاً واریز می‌شود (Auszahlungsbetrag) ممکن است باز هم فرق کند، مثلاً به‌خاطر پس‌انداز با کمک کارفرما (vermögenswirksame Leistungen)، پیش‌پرداخت یا کمک کارفرما به بیمهٔ درمانی خصوصی.
مالیات‌ها: مالیات حقوق، عوارض همبستگی، مالیات کلیسا
مالیات حقوق (Lohnsteuer) همان مالیات بر درآمدِ حقوق شماست که کارفرما مستقیم کم می‌کند و به ادارهٔ مالیات می‌پردازد. مقدار آن به مشخصات مالیاتی الکترونیکی شما (ELStAM) بستگی دارد: کلاس مالیاتی، معافیت فرزند، معافیت‌های ثبت‌شده و عضویت مذهبی. کارفرما این مشخصات را با شمارهٔ مالیاتی و تاریخ تولد شما از ادارهٔ مالیات دریافت می‌کند.
شمارهٔ مالیاتی (Steuer-ID) یازده رقم دارد. بعد از اولین ثبت نشانی‌تان در ادارهٔ ثبت سکونت (Anmeldung) با نامه به دستتان می‌رسد و تا آخر عمر ثابت می‌ماند، حتی اگر اسباب‌کشی کنید، ازدواج کنید یا نامتان عوض شود.
عوارض همبستگی (Solidaritätszuschlag) از سال ۲۰۲۱ فقط از درآمدهای بالاتر گرفته می‌شود. برای بیشتر کارمندان این ردیف صفر است.
مالیات کلیسا (Kirchensteuer) فقط وقتی کم می‌شود که عضو یکی از جامعه‌های دینی‌ای باشید که این مالیات را می‌گیرند. بسته به ایالت، ۸ یا ۹ درصدِ مالیات حقوق است. ملاک، مذهبی است که در اطلاعات ثبت سکونت شما آمده. اگر آنجا اشتباه ثبت شده، آن را با ادارهٔ ثبت سکونت اصلاح کنید.
کلاس مالیاتی: چه چیزی را تغییر می‌دهد و چه چیزی را نه
| کلاس مالیاتی | برای چه کسانی |
|---|---|
| ۱ | مجردها و طلاق‌گرفته‌ها، و همچنین متأهل‌هایی که همسرشان بیرون از اروپا، مثلاً هنوز در ایران، زندگی می‌کند |
| ۲ | والدین تنهایی که معافیت مخصوص والد تنها شامل‌شان می‌شود |
| ۳ | متأهل‌ها، وقتی همسرشان با درخواست مشترک در کلاس ۵ است |
| ۴ | زن و شوهری که هر دو در کلاس ۴ هستند (حالت پیش‌فرض)، در صورت درخواست با ضریب (Faktor) |
| ۵ | متأهل‌ها، نقطهٔ مقابل کلاس ۳ |
| ۶ | شغل دوم و شغل‌های بعدی |
کلاس مالیاتی تعیین می‌کند هر ماه چقدر مالیات حقوق کم شود، نه اینکه در پایان سال چقدر مالیات بر درآمد بدهکار هستید. مالیات حقوق نوعی پیش‌پرداخت است و حساب نهایی با برگهٔ تشخیص مالیات (Steuerbescheid) روشن می‌شود. اگر بیشتر از لازم پرداخته باشید، پس می‌گیرید و اگر کمتر، مابه‌التفاوت را می‌پردازید. به همین دلیل زوج‌هایی که ترکیب ۳ و ۵ یا روش ضریب را انتخاب کرده‌اند، باید اظهارنامهٔ مالیاتی بدهند.
این انتخاب روی مقرری‌هایی که جای حقوق را می‌گیرند هم اثر می‌گذارد، مثل مقرری بیکاری، کمک‌هزینهٔ والدین (Elterngeld) یا کمک‌هزینهٔ زایمان. تغییر کلاس را از ادارهٔ مالیات محل سکونت‌تان درخواست می‌کنید. اینکه کدام ترکیب برای شما مناسب است، پرسشی مالیاتی است و پاسخ قطعی آن را مشاور مالیاتی (Steuerberater) یا انجمن کمک مالیاتی (Lohnsteuerhilfeverein) می‌دهد.
چهار بیمهٔ اجتماعی
به‌عنوان کارمند معمولاً چهار حق بیمه می‌پردازید. سهم قانونی را در اصل نصف‌نصف با کارفرما تقسیم می‌کنید و روی فیش فقط سهم خودتان به‌عنوان کسر آمده است.
| علامت | بیمه | چه چیزی برایتان دارد |
|---|---|---|
| RV | بیمهٔ بازنشستگی (Rentenversicherung) | حقوق بازنشستگی، مستمری از کار افتادگی، توان‌بخشی |
| KV | بیمهٔ درمانی (Krankenversicherung) | پزشک و بیمارستان، و حقوق ایام بیماری در بیماری‌های طولانی |
| PV | بیمهٔ مراقبت (Pflegeversicherung) | خدمات در صورت نیاز دائمی به مراقبت |
| AV | بیمهٔ بیکاری (Arbeitslosenversicherung) | مقرری بیکاری و کمک در کاریابی |
اگر دو همکار با ناخالص یکسان خالص متفاوتی می‌گیرند، دلیلش اغلب صندوق بیمهٔ درمانی است: هر صندوق حق بیمهٔ تکمیلی (Zusatzbeitrag) خودش را تعیین می‌کند. فرزند هم اثر دارد. کسی که فرزند ندارد، از ماه بعد از بیست‌وسومین سالروز تولدش مبلغ اضافه‌ای برای بیمهٔ مراقبت می‌پردازد و آن را به‌تنهایی می‌پردازد، در حالی که والدینِ چند فرزند زیر ۲۵ سال کمتر می‌پردازند. در حقوق‌های بالا سقف محاسبهٔ حق بیمه (Beitragsbemessungsgrenze) هم مطرح است: بالاتر از این سقف، که هر سال تعیین می‌شود، حق بیمه دیگر بالا نمی‌رود.
بیمهٔ حوادث کار را فقط کارفرما می‌پردازد و برای همین در کسورات شما دیده نمی‌شود. اگر بیمهٔ درمانی خصوصی دارید، به‌جای ردیف‌های KV و PV معمولاً کمک کارفرما را می‌بینید. بیمه‌هایی که خودتان می‌گیرید، مثل بیمهٔ مسئولیت شخصی، اصلاً در فیش حقوقی نمی‌آیند.
اصطلاح‌های آلمانی روی فیش حقوقی
| اصطلاح آلمانی | معنی |
|---|---|
| Gesamtbrutto | همهٔ درآمدهای ماه پیش از کسورات |
| Steuer-Brutto و SV-Brutto | بخشی از ناخالص که مالیات یا حق بیمه بر اساس آن حساب می‌شود |
| LSt | مالیات حقوق |
| SolZ | عوارض همبستگی |
| KiSt (ev/rk) | مالیات کلیسا، پروتستان یا کاتولیک |
| StKl | کلاس مالیاتی |
| Kinderfreibetrag (ZKF) | تعداد معافیت فرزند، که در عوارض همبستگی و مالیات کلیسا اثر دارد |
| BGS | کد گروه حق بیمه: کدام بیمه‌های اجتماعی شامل شما می‌شود |
| VL یا VWL | پس‌انداز با کمک کارفرما |
| bAV | بازنشستگی شرکتی |
| Netto | ناخالص منهای مالیات و بیمهٔ اجتماعی |
| Auszahlungsbetrag | مبلغی که واقعاً واریز می‌شود |
هر ماه چه چیزی را بررسی کنید و چه چیزی را نگه دارید
یک نگاه کوتاه در ماه کافی است:
- کلاس مالیاتی، تعداد معافیت فرزند، مذهب و صندوق بیمهٔ درمانی درست ثبت شده‌اند؟
- ساعت کار، اضافه‌کاری و مزایا با کاری که کرده‌اید می‌خواند؟
- خالص تغییر کرده و دلیلش را نمی‌دانید؟ از بخش منابع انسانی یا حسابداری حقوق بپرسید؛ پاسخ دادن به همین سؤال‌ها کار آن‌هاست.
- مبلغ پرداختی دقیقاً همان‌طور به حسابتان رسیده است؟
همهٔ فیش‌ها را نگه دارید، و دو مدرک دیگر را هم. گواهی سالانهٔ مالیات حقوق (Lohnsteuerbescheinigung) را کارفرما تا پایان فوریهٔ سال بعد برای ادارهٔ مالیات می‌فرستد و نسخهٔ چاپی یا الکترونیکی‌اش را به شما می‌دهد؛ برای اظهارنامهٔ مالیاتی به آن نیاز دارید. گواهی گزارش بیمهٔ اجتماعی (Meldebescheinigung zur Sozialversicherung) دست‌کم سالی یک بار نشان می‌دهد کارفرما چه اطلاعاتی را به بیمه‌های اجتماعی گزارش داده است. این گزارش‌ها به حساب بازنشستگی شما می‌روند و اگر بعدها دوره‌ای در آن جا افتاده باشد، همین گواهی‌ها مدرک شماست. سازمان بیمهٔ بازنشستگی (Deutsche Rentenversicherung (در زبانهٔ جدید باز می‌شود)) برای مرتب کردن حساب بیمه‌تان مشاورهٔ رایگان می‌دهد.
در اولین گفت‌وگو به چه چیزهایی نگاه می‌کنم
فیش حقوقی برای من نقطهٔ شروع است، چون تقریباً هر تصمیم مالی از درآمد خالص شروع می‌شود. بیشتر به این‌ها نگاه می‌کنم:
- درآمد خالص ماهانه و اینکه چه بخشی از آن صرف هزینه‌های ثابت می‌شود؛
- آنچه همین حالا از طریق فیش حقوقی برای دوران بازنشستگی کنار گذاشته می‌شود، یعنی بازنشستگی قانونی و شاید بازنشستگی شرکتی یا VL، و معنای آن برای برنامهٔ بازنشستگی شما؛
- اینکه وقتی پای وام و تأمین مالی در میان است، درآمدتان به اندازهٔ کافی طولانی و پایدار بوده یا نه. بانک درآمد شما را از روی فیش‌ها بررسی می‌کند، چون شوفا (SCHUFA) از درآمد شما خبر ندارد. اینکه شوفا به جای آن چه چیزهایی را نگه می‌دارد، در مقالهٔ شوفا چیست توضیح داده‌ام.
برنامه‌ریزی مالیاتی کار مشاور مالیاتی است. من ردیف‌ها را توضیح می‌دهم تا بتوانید سؤال‌هایتان را آنجا دقیق بپرسید.
پرسش‌های رایج
فیش حقوقی آلمان را چطور بخوانم؟
از بالا به پایین: مشخصات، درآمدها تا ناخالص کل، مالیات‌ها و بیمه‌های اجتماعی، و در آخر خالص و مبلغ پرداختی. دو ماه را کنار هم بگذارید تا سریع ببینید کدام ردیف تغییر کرده است.
ناخالص (Brutto) و خالص (Netto) چه فرقی دارند؟
ناخالص همهٔ مبلغی است که کارفرما برای آن ماه، پیش از هر کسری، به شما می‌پردازد. خالص چیزی است که پس از کسر مالیات حقوق، عوارض همبستگی و مالیات کلیسا (اگر شامل شما شوند) و چهار حق بیمهٔ اجتماعی باقی می‌ماند. مبلغ واریزی ممکن است کمی با خالص فرق داشته باشد، اگر قلم دیگری کم یا اضافه شده باشد.
کلاس مالیاتی روی فیش حقوقی چه تأثیری دارد؟
کلاس مالیاتی مقدار مالیاتی را که هر ماه از حقوق کم می‌شود تعیین می‌کند و به این ترتیب خالص ماهانه را تغییر می‌دهد. مالیات نهایی سال را تغییر نمی‌دهد، چون تفاوت در اظهارنامهٔ مالیاتی پس داده یا گرفته می‌شود. روی حق بیمه‌های اجتماعی هم اثری ندارد، چون آن‌ها از روی ناخالص حساب می‌شوند.
اگر دوست دارید فیش حقوقی خودتان را با هم مرور کنیم: گفت‌وگوی اول رایگان و بدون تعهد است، در اشتوتگارت یا آنلاین، به فارسی، آلمانی یا انگلیسی. با من تماس بگیرید یا ایمیل بزنید؛ اطلاعات تماس در صفحهٔ تماس آمده است.
